Lesona 2 : I Nehemia

Hodinihina mandritra ny herinandro:  Neh. 1:1-4; Neh. 1:5-11; Neh. 2:1-8; Neh. 2:9,10; Neh. 2:11-20. 

Tsianjery: « Ary rehefa nandre izany teny izany aho, dia nipetraka nitomany sady niferinaina andro maro ary nifady hanina sy nivavaka teo anatrehan’Andriamanitry ny lanitra ka nanao hoe: Indrisy! Ry Jehôvah, Andriamanitry ny lanitra, Andriamanitra lehibe sy mahatahotra, izay mitandrina fanekena sy famindrampo amin’izay tia Azy sy mitandrina nydidiny. » - Neh. 1:4,5 . 

Tamin’ny herinandro lasa isika dia nianatra ny amin’ny antokona Jiosy anankiroa izay niverina nankany Joda. 

Mbola misy Jiosy maromaro izay nomanin’Andriamanitra hiverina any indray anefa; nampiandraiketiny asa manokana izy ireo. Ireo vondron’olona roa voalohany dia niverina tany Joda mba hanangana an’i Jerosalema sy hamita ny fanorenana ny tempoly. Nanao izay hisakanana azy ireo tsy hanatanteraka izany anefa ireo mpitarika avy amin’ny firenena manodidina. Natahotra ny vahoakan’Andriamanitra ka nitsahatra ny fanorenana. Tsy tian’ireo mponina avy tamin’ny firenena akaikin’izy ireo ny hanorenan’ny Isiraelita ny tanàna sy ny mandany noho ny tahony andrao hanjary firenena matanjaka tahaka ny fahiny izy ireo (Ezra 4:6-24). Toy ny loza mitatao, araka izany, no fahitany ny fiverenan’ny Isiraelita, ka tapa-kevitra izy ireo ny hampitsahatra izany. Tsy niantso ny olony anefa Andriamanitra ka avy eo handao azy indray, raha eo am-panatanterahana ny iraka niantsoany azy izy ireo. 

Araka izany, nanomana lehilahy iray Izy hanatontosa ny sitrapony sy hanatanteraka ny fikasany. I Nehemia izany lehilahy izany, ary ny momba azy sy ny asa nataony ho an’ny Tompo no hojerentsika.

Mitovy amin’ny fiantombohan’ny bokin’i Daniela ny bokin’i Nehemia (vakio ny Dan. 1:1,2); niantomboka tamin’ny vaovao ratsy izany. Maro tokoa no niverina tany Joda, saingy tsy tsara ny fizotry ny toe-javatra ho an’ireo vahoakan’Andriamanitra tany.

Vakio ny Neh. 1:1-4. Nahoana i Nehemia no ory? Inona no nataony teo anatrehan’ny vaovao ratsy izay reny? 

Tonga tany Sosana, iray tamin’ireo ivon-toeram-pitantanana efatry ny fanjakana persianina, ny Jiosy maromaro. Niasa tao an-dapan’ny mpanjaka tao Sosana i Nehemia, iray tamin’ireo mpitondra kapoaky ny mpanjaka izy. Nentina ho babo taona maromaro lasa talohan’izao ireo Jiosy tonga tao Sosana ireo; antsoina hoe Hanany ny iray tamin’izy ireo. Ny teny hoe “Hanany, anankiray amin’ny rahalahiko” dia toy ny manondro rahalahy mpiray tampo, satria misy firesahana momba an’i Hanany tahaka izany nefa toy ny milaza azy ho akaiky kokoa ao amin’ny Neh. 7:2; mety ho fiantsoana ny Isiraelita namana fotsiny koa anefa izany. Azo heverina fa tany amin’ny antsasaky ny volana Nôvambra sy antsasaky ny volana Desambra tamin’ny 445 TlK tany ny resaka nifanaovan’i Nehemia sy i Hanany, izany hoe 13 taona taorian’ny niverenan’i Ezra tany Jerosalema. Manao tatitra ny amin’ny toe-javatra mahatsiravina mitranga any Jerosalema i Hanany. Tsy afa-nanohy ny fanorenana an’i Jerosalema ny vahoaka, ary noravan’ny fahavalo ny mandan’ny tanàna ka tonga lao sy tsy misy fiarovana. 

Mety efa nandre sahoan-dresaka ihany i Nehemia fa noravan’ny Samaritana ny mandan’ny tanàna, saingy izao vao fantany fa tena marina tokoa izany. Ratsy lavitra noho izany, ny mpanjaka Artaksersesy mihitsy no nampiato ny fanorenana noho ny fitarainana nataon’ny mpitarika sasany taminy mikasika ny Jiosy (Ezra 4)

Vitan’ny vahoakan’Andriamanitra ny fanorenena ny tempoly, saingy tsy nampiasainy hiankohofana tamin’Andriamanitra izany. Inona no antony? Natahotra ny hijanona tao Jerosalema ireo olona mpanao fanompoam-pivavahana ao amin’ny tempoly. Nampalahelo an’i Nehemia izany satria ny antony niverenan’ny Jiosy tany amin’ny taniny dia ny mba hanome voninahitra an’Andriamanitra, kanefa izao dia matahotra ny hijanona ao amin’ny tanànany izy. Nataon’izy ireo tsirambina ny tranon’Andriamanitra sy ny Tanàna Masina, noho ny tahony ny fahavalo sy ny fanoherana.

Inona àry no nataon’i Nehemia? Nitaraina ny amin’ny Jiosy ve izy? Nanome tsiny azy ireo ve izy noho ny tsy nitokiany tamin’Andriamanitra sy ny tsy nananany finoana? Tsy izany fa nitodika tamin’Andriamanitra izy, nandohalika ary nivavaka. Nifady hanina nandritra ny andro vitsivitsy ihany koa izy. 

Rehefa nandre ny vaovao ratsy i Nehemia, dia nitomany aloha; ary avy eo nifady hanina sy nivavaka. Inona no asehon’izany ohatra izany ny amin’izay tokony hatao rehefa misy toe-java-tsarotra eo amin’ny fiainana?

Vakio ny vavak’i Nehemia ao amin’ny Neh. 1:5-11. Inona avy no mandrafitra ny vavaka nataony? Nahoana i Nehemia no milaza ny tenany ho isan’ny meloka ao anatin’ny vavaka ataony? 

Mizara fito toy izao ny vavaka nataon’i Nehemia: 

1. Andriamanitra lehibe sy be famindrampo Ianao (Neh. 1:5

2. Meteza hihaino ahy (Neh. 1:6

3. Fiaikena ny fahotana (Neh. 1:6,7

4. Andriamanitra ô! Tsarovy ny teny fikasanao (Neh. 1:8,9

5.Efa nanavotra anay Ianao (Neh. 1:10

6.Mihainoa ahy (Neh. 1:11

7. Andriamanitra ô! Mitahia anay ary amindrao fo izahay (Neh. 1:11

Kanto ny firafitry ny vavaka nataon’i Nehemia, izay maneho amintsika ny fahatsaran’Andriamanitra. Maneho amintsika koa izany fa fantatr’i Nehemia ny maha-mpanota ny tenany sy ny olony. Faranany amin’ny fitalahoana ny fanampian’Andriamanitra izany vavaka izany. Misy fitoviana lehibe eo amin’ny vavak’i Daniela ao amin’ny Dan. 9 sy izay nataon’i Nehemia. Azo heverina ve fa nahalala ny amin’io vavaka nataon’i Daniela io izy? Eny tokoa. Tsara homarihina fa tsy natombok’i Nehemia tamin’ny fitalahoana fanampiana ny vavaka nataony, fa tamin’ny filazana ny amin’ny toetr’Andriamanitra izay lehibe sy mahatahotra. Nambarany koa fa mihazona ny fanekeny Andriamanitra ary mamindra fo amin’ireo izay tia Azy, toy ny mampahatsiahy izany fa nahatoky hatrany Izy ary mbola tahaka izany hatrany. 

Manana firafitra miavaka ny vavaka nataon’i Nehemia. Ao amin’ny and. 8 no ivon’izany vavaka izany, izay angatahan’i Nehemia amin’Andriamanitra mba hahatsiaro ny teny fikasany. Mampiely ny olony tokoa Andriamanitra rehefa tsy mankatò Azy ireo, kanefa nanome teny fikasana koa Izy ny hamerina azy ireo any amin’ny taniny sy hanavao ny zava-drehetra. Milaza amin’Andriamanitra i Nehemia fa efa miverina Aminy ny olony; koa izao no fotoana hihazonany ny teny fikasany. Tsy matahotra ny hangataka an’Andriamanitra hahatsiaro ny teny fikasana nataony tamin’ny olony i Nehemia. Mazava loatra fa mahatsiaro mandrakariva ny teny fikasany Andriamanitra, kanefa mahafaly Azy ny fangatahantsika ny hihazonany ireny. Tiany raha mino Azy isika, ary mangataka Aminy mba hihazona ny fampanantenana nataony tamintsika. Mihamatanjaka ny finoantsika rehefa manao izany isika. 

Inona avy ireo teny fikasana nomen’Andriamanitra ka azonao angatahina Aminy amin’izao fotoana izao? Nahoana no zava-dehibe ny mangataka tsy mitsahatra ny hihazonan’Andriamanitra ny teny fikasany?

Ambaran’ny Neh. 1:11  fa mpitondra kapoaky ny mpanjaka i Nehemia. Mety tsy dia manan-danja ny fahitantsika izany asa izany, kanefa lehilahy nanana fahefana ny mpitondra kapoaka noho izy nanakaiky ny mpanjaka mandrakariva. Izy ireo no manandrana ny zava-pisotro homena ny mpanjaka mba hisorohana ny aretina na ny fahafatesan’ny mpanjaka. Nambaran’ny mpanoratra iray antsoina hoe Herodote fa nomen’ny Persianina voninahitra ny mpitondra kapoaka. Ny mpitondra kapoak’i Esara-hadona mpanjakan’i Asyria, ohatra, no mpifehy lehibe tao amin’ny fanjakana persianina. Hitantsika, araka izany, fa nanana toerana ambony tao amin’ny fanjakana persianina i Nehemia, ary noho ny fahafahany manakaiky ny mpanjaka no nangatahany tamin’Andriamanitra mba hampiasa azy hiresaka amin’ny mpanjaka ny amin’ny toe-java-misy any Joda. 

Vakio ny Neh. 2:1-8. Inona no nitranga vokatry ny vavaka sy ny fifadian-kanina nataon’i Nehemia? 

Novalina tamin’ny volana Nisana, izay mifandraika amin’ny volana Aprily tamin’ny taona 444 TlK, ny vavaka nataon’i Nehemia. Efa-bolana izay no lasa hatramin’ny fotoana nilazan’i Hanany sy ireo Jiosy tamin’i Nehemia ny vaovao ratsy mahakasika an’i Jerosalema. Nandritra ny efa-bolana no nivavahan’i Nehemia sy nifadiany hanina; isan’andro izy dia nihevitra fa tsy nandre azy Andriamanitra. Tokony hotsaroantsika anefa fa mamaly ny vavaka ataontsika amin’ny fotoana mety mandrakariva Andriamanitra. Nomanin’Andriamanitra hihaino an’i Nehemia ny mpanjaka, rehefa izany dia nanome an’i Nehemia ny fanampiana rehetra nilainy izy. 

Tsy toe-javatra fahita andavanandro ny mpitondra kapoaka atsahatra amin’ny adidiny mandritra ny fotoana iray ka tendrena ho governora any amin’ny toerana hafa. Niteny tamin’ny alalan’i Nehemia Andriamanitra ka nandresy lahatra an’i Artaksersesy I, mpanjaka persianina, mba hanendry azy ho mpanapaka ny faritanin’i Joda. Ambaran’ny Baiboly fa teo ny vadin’ny mpanjaka nandritra izany fotoana izany. Inona no hevitr’izany ho antsika? Fantatsika fa tsy mpanatrika fanasana lehibe ny vadin’ny mpanjaka, koa azo heverina fa nandritra ny fisakafoana manokana no niresahan’i Nehemia tamin’ny mpanjaka. Tsy niresaka ny amin’ny olana tany Jerosalema avy hatrany izy, fa natombony tamin’ny filazana ny anton’ny alahelony tamin’ny mpanjaka izany. Niresaka tamin’ny mpanjaka momba an’i Jerosalema izy taorian’izay, ary indro fa azony ny fon’ny mpanjaka.

Ahoana no ahitantsika ny fitovian'i Nehemia amin'ity fitsarana ity sy i Daniel tany Babylona? Inona no ambaran'izany amintsika momba ny toetran'i Nehemia, ka toa tsy tian'ny mpanjaka hihaino azy ny mpanjaka?

Nampitondra taratasy an’i Nehemia ho an’i Sanbala hôrônita sy i Tobia amônita ny mpanjaka. I Sanbala sy i Tobia no governora nonina teo amin’ny tany ampitan’ny ony. Nilaza tamin’izy ireo ny taratasin’ny mpanjaka mba hamela an’i Nehemia handalo amin-kalalahana eo amin’ny taniny raha hihazo ny fireneny izy. Nanome baiko an’i Asafa koa ny mpanjaka, i Asafa izay niandraikitra ny alan’ny mpanjaka, mba hanome ny hazo ilainy hanaovany ny tanàna sy ny mandany ary ny vavahadin’ny tempoly. 

Vakio ny Neh. 2:9,10. Milaza amintsika ny amin’ny fanoherana hitranga amin’i Nehemia sy ny Jiosy ireo andininy ireo. Iza no hamely azy ireo? Amin’ny fomba ahoana no hamelezany ny mpanompon’Andriamanitra sy ny vahoakany? 

Manodidina ny taona 445/444 TlK no nahatongavan’i Nehemia tany Jerosalema. Nahatonga olana tany Joda ny taratasy nampitondrain’ny mpanjaka Artaksersesy ho an’ireo governora roa. Nanao izay nisakanana an’i Nehemia i Sanbala sy i Tobia na dia tsy mbola nanao na inona na inona akory aza izy! Anarana jiosy ny hoe Tobia, izay midika hoe “Tsara Andriamanitra”. (Manana anarana jiosy koa i Johanana zanak’i Tobia izay midika hoe “be fahasoavana Jehôvah”). Nitana ny toeran’ny governoran’i Amôna hatrany amin’ny faritra andrefan’i Joda i Tobia; i Sanbala kosa no governoran’i Samaria hatrany amin’ny faritra avaratra; ary i Gasema arabo no nifehy ny tany hatrany atsimo (Neh. 2:18,19); izy koa no nifehy ny tanin’i Edôma sy Môaba. Nohodidinin’ny fahavalo avy amin’ny lafiny rehetra i Jerosalema! Mampalahelo ny fankahalan’ireo mpitondra teo amin’ireo faritra ireo an’i Nehemia noho ny fiheverany ny tombontsoan’ireo nampahorina, tsy mahafaly ireo mpampahory ireo ny fiadanan’ireo izay ampahoriny. 

“Na izany aza anefa dia niteraka fialonana tamin’ny foko mpanompo sampy nonina teo akaikin’ny tanàna ny fahatongavan’i Nehemia tany Jerosalema niaraka tamin’ny andia-miaramila izay nanaporofo ny asa lehibe hataony, fa efa nampiseho tsy fitiavana matetika ny Jiosy izy ireo ka nanevateva azy. Sanbala Horonita sy Tobia Amonita ary Gasema Arabo no mpitarika azy ireny. Raha vao tonga i Nehemia, dia nanao ratsy fijery tamin’ny asa nataon’ilay lehilahin’Andriamanitra izy ireo, ary niezaka nanao izay tsy hahavanona ny tetik’asany ka nanakantsakana izany tamin’ny fomba rehetra.”- MM, t. 521 

Inona koa ny tantara ao amin’ny Baiboly mampiseho ny fanoherana natrehin’ireo olona nantsoin’Andriamanitra hanao ny sitrapony? Ento ao amin’ny kilasy amin’ny Sabata ny valinteninao.

Tsy isalasalana fa niantso an’i Nehemia ho amin’ny asany Andriamanitra ary manome azy izay ilainy amin’izany. Niroso i Nehemia noho ny fahafantarany ny teny fikasan’Andriamanitra sy ny fahazoany antoka fa Izy no miantso azy. Tamim-pitandremana sy tamim-bavaka anefa no nandrosoany. Raha lazaina amin’ny teny hafa, na dia fantany aza fa nomba azy Andriamanitra dia tsy nisakana azy tsy hihevitra ny amin’izay hataony izany. 

Vakio ny Neh. 2:11-20. Inona no ataon’i Nehemia mba hiomanana ho amin’ny tetikasan’ny fanaovana ny manda? 

Afaka misintona lesona marobe ny amin’ny toetry ny mpitarika tsara isika avy amin’izay nataon’i Nehemia ho fiomanana. 

Lesona 1: Tsy nolazainy tamin’iza na iza ny drafiny. Izao no nambarany: “(…) nefa tsy nisy olona nilazako izay natsindrin’Andriamanitra ny foko hatao any Jerosalema” - Neh. 2:12. Ny zava-dehibe iray hafa dia izao: hitantsika mazava fa tsy nilaza ny planiny tamin’ny fahavalo i Nehemia, ary tsy nambarany tamin’ireo mpitarika jiosy koa izany. Nandeha nivoaka tamin’ny alina izy sy ireo lehilahy vitsivitsy ka nijery ny tanàna mba hahitany ny asa tokony hatao. 

Lesona 2: Nanao zavatra iray manan-danja i Nehemia mialoha ny hanaovany ny asa tokony hotanterahina: nataony ny drafitry ny asa rehetra. 

Lesona 3: Rehefa niresaka momba ny asa i Nehemia dia nitanisa ireo zavatra efa nataon’Andriamanitra mba hahatanteraka izao iraka izao; rehefa izay dia nambarany ny teny nataon’ny mpanjaka. Mampahery izy mialoha ny hiantsoany fanoloran-tena. Toy ny fahagagana ny naneken’ny Jiosy sy nanapahany hevitra hanao ny fanorenana na dia teo aza ny fanoherana hihatra aminy. Tsy ny mpanjaka ihany no nomanin’Andriamanitra tamin’ny alalan’ny vavaka sy ny fifadian-kanina nataon’i Nehemia, fa ny vahoaka jiosy koa, mba hahatonga azy hanaiky amim-pahavitrihana sy amin-kerim-po. 

Vakio ny Neh. 2:19,20. Inona no ambaran’ireo andininy ireo mikasika ny finoan’i Nehemia? Ahoana no mety ho nanampian’ny andalan-teny tahaka ny ao amin’ny Deo. 7:9 sy ny Sal. 23:1-6 ary ny Nom. 23:19 an’i Nehemia? 

Mampiseho ny maha-isika antsika sy izay inoantsika marina ny resaka ifanaovantsika amin’ny hafa. Tia manao teny mampitraka i Nehemia; tsy mampatahotra azy ny manonona an’Andriamanitra sy manome voninahitra Azy ao amin’ny teny rehetra ataony, na dia manaraby sy mihomehy azy aza ny olona. Na dia fantany aza ny fanaovan’ireo fahavalo azy tsinontsinona, dia tsy mba nihazona ny teny tokony holazainy izy na koa namela an’Andriamanitra ho eny ivelan’ny resaka ataony. Tahaka an’i Josefa tany Egipta taona maro lasa tany aloha, dia tsy matahotra ny hanambara ny amin’ny Andriamaniny eo amin’ireo olona tsy mino Azy i Nehemia.

Vakio “Ilay lehilahy nanana toerana ambony”, tt. 515-519 ao amin’ny MM. 

Lehilahy vontom-bavaka i Nehemia. “Nivavaka matetika tamin’Andriamanitra ho an’ny fireneny i Nehemia; raha mbola nitalaho taminy anefa izy izao, dia nisy eritreritra masina iray nitsiry tao an-tsainy. Raha tahiny mantsy mahazo ny faneken’ny mpanjaka sy ny fanampiana ilaina hahazoana ny fitaovam-panorenan-trano ampy izy, dia ny vatan-tenany mihitsy no hiandraikitra ny fanamboarana ny mandan’i Jerosalema sy hamerina amin’ny Isiraely indray ny herin’ny fireneny. Nangataka tamin’ny Tompo izy hanampy azy hahita fitia eo imason’ny mpanjaka mba hahazoany mamita tsara ny asany. “Hambinina anie ny mpanomponao anio, hoy izy, ary aoka hahazo famindrampo eo imason’io lehilahy io aho!” Niandry fotoana efa-bolana i Nehemia vao naneho ny fangatahany tamin’ny mpanjaka.” - MM, t. 516 

FANONTANIANA HIFANAKALOZAN-KEVITRA: 

1. Asehon’ny Baiboly fa nanana fanandramana sarotra ireo vahoakan’Andriamanitra rehefa niasa ho Azy. Mahita ohatra ny amin’ny mpanompon’Andriamanitra tsy niaina fotoan-tsarotra na fanandramana mafy ve ianao ao amin’ny Baiboly? Inona no ambaran’ny valinteninao mikasika ny tsy tokony hatahorantsika ny amin’ny toe-java-tsarotra na ny fanenjehana raha eo am-panaovana ny asan’Andriamanitra isika? 

2. Vak ny Neh. 2:18. Inona no ambaran’io andininy io mikasika ny tantarantsika manokana miaraka amin’Andriamanitra? Manao ahoana ny herin’izany tantara izany? Nahoana no zava-dehibe ny naneken’ny mpitarika jiosy hanampy an’i Nehemia sy hanohana ny asany? 

3. Tsy afaka nanao na inona na inona i Ezra sy i Nehemia raha tsy teo ny fanampian’ny mpanjaka. Niara-niasa tamin’ny mpitondra tsy nino an’Andriamanitra ireo lehilahy ireo. Ahoana no hiarahantsika miasa amin’ireo mpitarika eo amin’ny fiarahamonina misy antsika, amin’ny maha-fiangonana antsika? Nahoana anefa isika no tokony hitandrina koa rehefa miara-miasa amin’izy ireo? 

3. Tsy afaka nanao na inona na inona i Ezra sy i Nehemia raha tsy teo ny fanampian’ny mpanjaka. Niara-niasa tamin’ny mpitondra tsy nino an’Andriamanitra ireo lehilahy ireo. Ahoana no hiarahantsika miasa amin’ireo mpitarika eo amin’ny fiarahamonina misy antsika, amin’ny maha-fiangonana antsika? Nahoana anefa isika no tokony hitandrina koa rehefa miara-miasa amin’izy ireo? 

4. Vakio ao amin’ny kilasy ny vavaka nataon’i Nehemia (Neh. 1:1-11). Inona no ampianarin’izany vavaka izany anao izay manampy anao hanakaiky kokoa an’Andriamanitra? Inona no ampianariny mikasika ny fitokiana amin’ny teny fikasany? Inona no ampianarin’izany anao mikasika ny fihaikena ny fahotanao sy ny fanoloranao amin’ny fahafenoany ny fiainanao ho an’Andriamanitra?